Dự án/Bài 3
Prompt engineering
03

Viết prompt hiệu quả cho tác vụ học tập

Thử nghiệm ba cấp độ prompt cho ba tác vụ học tập, so sánh đầu ra và rút ra các nguyên tắc viết prompt hiệu quả.

3 tác vụ3 cấp độ prompt30 minh chứng

I. MỞ ĐẦU

1. Mục tiêu bài tập

Bài tập nhằm phát triển kỹ năng viết prompt hiệu quả để tận dụng tối đa khả năng của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) trong học tập. Thông qua việc thiết kế và thử nghiệm nhiều phiên bản prompt khác nhau, người học có thể hiểu rõ hơn cách cấu trúc prompt ảnh hưởng đến chất lượng câu trả lời của AI.

2. Nội dung thực hiện

Trong báo cáo này, tôi lựa chọn 3 tác vụ học tập phổ biến:

  1. Tóm tắt một bài đọc/tài liệu học thuật

  2. Giải thích một khái niệm phức tạp

  3. Tạo bộ câu hỏi ôn tập cho một chủ đề

Đối với mỗi tác vụ, tôi xây dựng 3 phiên bản prompt:

  • Prompt cơ bản

  • Prompt cải tiến

  • Prompt nâng cao

Sau đó, tôi thử nghiệm các prompt với công cụ AI (ChatGPT) và so sánh kết quả nhằm rút ra các nguyên tắc viết prompt hiệu quả.

II. TÁC VỤ 1: TÓM TẮT MỘT BÀI ĐỌC/TÀI LIỆU HỌC THUẬT

1. Mô tả tác vụ

Tóm tắt tài liệu học thuật là một hoạt động học tập phổ biến giúp người học nhanh chóng nắm được nội dung chính của văn bản. Một prompt tốt cần giúp AI xác định đúng ý chính, giữ được tính chính xác và trình bày súc tích.

Tài liệu thử nghiệm

Một bài viết ngắn về “Ảnh hưởng của mạng xã hội đến sinh viên đại học”.

2. Các phiên bản prompt

a. Prompt cơ bản

"Hãy tóm tắt bài viết này."
Hình 01Tác vụ 1 — Kết quả prompt cơ bản

b. Prompt cải tiến

"Hãy tóm tắt bài viết sau trong khoảng 150 từ. Nêu rõ các luận điểm chính, ví dụ quan trọng và kết luận của tác giả. Sử dụng ngôn ngữ học thuật, dễ hiểu."
Hình 02Tác vụ 1 — Kết quả prompt cải tiến

c. Prompt nâng cao

"Bạn là một trợ lý học thuật chuyên hỗ trợ sinh viên đại học. Hãy đọc bài viết dưới đây và tạo một bản tóm tắt học thuật theo cấu trúc sau:
  1. Chủ đề chính của bài viết

  2. Các luận điểm quan trọng

  3. Ví dụ hoặc bằng chứng tiêu biểu

  4. Kết luận của tác giả

Yêu cầu:

  • Độ dài: 120–150 từ

  • Ngôn ngữ rõ ràng, khách quan

  • Không thêm thông tin ngoài văn bản

  • Sau phần tóm tắt, hãy liệt kê 3 từ khóa quan trọng của bài viết"

Hình 03Tác vụ 1 — Kết quả prompt nâng cao

3. Kết quả thử nghiệm và so sánh

Loại prompt Kết quả thu được Đánh giá
Prompt cơ bản AI tạo bản tóm tắt ngắn nhưng khá chung chung, thiếu ý quan trọng Nhanh nhưng chưa đầy đủ
Prompt cải tiến Bản tóm tắt rõ ràng hơn, có đủ luận điểm và kết luận Chất lượng khá tốt
Prompt nâng cao Bản tóm tắt có cấu trúc logic, đầy đủ ý, sử dụng ngôn ngữ học thuật và có từ khóa hỗ trợ ôn tập Hiệu quả cao nhất
  • Prompt cơ bản thường chỉ nêu nội dung chung của bài viết.

  • Prompt cải tiến giúp AI chú ý đến độ dài và các luận điểm chính.

  • Prompt nâng cao tạo ra kết quả có cấu trúc rõ ràng, dễ sử dụng cho học tập và ghi chú.

4. Phân tích hiệu quả prompt

Prompt cơ bản thiếu hướng dẫn cụ thể nên AI không biết cần tập trung vào yếu tố nào của văn bản. Điều này khiến kết quả đôi khi quá ngắn hoặc bỏ sót ý chính.

Prompt cải tiến hiệu quả hơn vì:

  • Có yêu cầu về độ dài

  • Chỉ rõ nội dung cần xuất hiện

  • Quy định phong cách ngôn ngữ

Prompt nâng cao đạt hiệu quả tốt nhất vì áp dụng nhiều kỹ thuật prompt engineering:

  • Role prompting: yêu cầu AI đóng vai “trợ lý học thuật”

  • Structured prompting: chia nhiệm vụ thành các mục rõ ràng

  • Constraint prompting: giới hạn độ dài và yêu cầu không thêm thông tin

  • Output formatting: yêu cầu trình bày theo cấu trúc cụ thể

Nhờ đó, câu trả lời của AI chính xác, logic và hữu ích hơn cho mục đích học tập.

III. TÁC VỤ 2: GIẢI THÍCH MỘT KHÁI NIỆM PHỨC TẠP

1. Mô tả tác vụ

Trong học tập, sinh viên thường cần AI giải thích các khái niệm khó. Chất lượng prompt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ dễ hiểu của phần giải thích.

Khái niệm thử nghiệm

“Thuyết tương đối của Einstein”.

2. Các phiên bản prompt

a. Prompt cơ bản

"Giải thích thuyết tương đối của Einstein."
Hình 04Tác vụ 2 — Kết quả prompt cơ bản

b. Prompt cải tiến

"Hãy giải thích thuyết tương đối của Einstein bằng ngôn ngữ đơn giản dành cho sinh viên năm nhất. Bao gồm:
  • Khái niệm chính

  • Ví dụ minh họa

  • Ứng dụng thực tế"

Hình 05Tác vụ 2 — Kết quả prompt cải tiến

c. Prompt nâng cao

"Bạn là một giảng viên vật lý đang hướng dẫn sinh viên mới học về thuyết tương đối của Einstein.

Hãy giải thích khái niệm này theo trình tự:

  1. Định nghĩa cơ bản

  2. Hai nguyên lý quan trọng

  3. Ví dụ thực tế dễ hiểu

  4. Ứng dụng trong đời sống và khoa học

  5. Tóm tắt ngắn cuối bài

Yêu cầu:

  • Sử dụng ngôn ngữ đơn giản

  • Tránh thuật ngữ quá chuyên môn

  • Mỗi phần không quá 100 từ

  • Dùng ví dụ gần gũi với đời sống

  • Kết thúc bằng 2 câu hỏi ôn tập"

Hình 06Tác vụ 2 — Kết quả prompt nâng cao

3. Kết quả thử nghiệm và so sánh

Loại prompt Kết quả thu được Đánh giá
Prompt cơ bản Giải thích dài nhưng khá khó hiểu, nhiều thuật ngữ Chưa phù hợp với người mới học
Prompt cải tiến Nội dung dễ hiểu hơn, có ví dụ thực tế Hữu ích hơn cho học tập
Prompt nâng cao Cấu trúc rõ ràng, dễ tiếp cận, có phần tóm tắt và câu hỏi ôn tập Hiệu quả cao nhất

4. Phân tích hiệu quả prompt

Prompt nâng cao hiệu quả hơn vì:

  • Xác định rõ vai trò của AI (giảng viên vật lý)

  • Chỉ rõ đối tượng người học (sinh viên mới học)

  • Chia nội dung thành từng bước

  • Giới hạn độ dài từng phần giúp câu trả lời súc tích

  • Bổ sung ví dụ và câu hỏi ôn tập để tăng khả năng ghi nhớ

So với prompt cơ bản, prompt nâng cao giúp AI điều chỉnh mức độ khó của nội dung và tạo ra cách giải thích phù hợp hơn với nhu cầu học tập thực tế.

IV. TÁC VỤ 3: TẠO BỘ CÂU HỎI ÔN TẬP

1. Mô tả tác vụ

Việc tạo câu hỏi ôn tập giúp sinh viên kiểm tra kiến thức và chuẩn bị cho kỳ thi. Prompt hiệu quả cần giúp AI tạo câu hỏi đa dạng, đúng trọng tâm và phù hợp trình độ.

Chủ đề thử nghiệm

“Biến đổi khí hậu”.

2. Các phiên bản prompt

a. Prompt cơ bản

"Hãy tạo câu hỏi ôn tập về biến đổi khí hậu."
Hình 07Tác vụ 3 — Kết quả prompt cơ bản

b. Prompt cải tiến

"Hãy tạo 10 câu hỏi ôn tập về biến đổi khí hậu dành cho học sinh trung học. Bao gồm:
  • 5 câu trắc nghiệm

  • 5 câu tự luận ngắn

  • Có đáp án cho từng câu"

Hình 08Tác vụ 3 — Kết quả prompt cải tiến

c. Prompt nâng cao

"Bạn là giáo viên môn Địa lý đang chuẩn bị tài liệu ôn tập về biến đổi khí hậu cho học sinh lớp 11.

Hãy tạo:

  • 5 câu trắc nghiệm mức độ cơ bản

  • 3 câu hỏi phân tích mức độ trung bình

  • 2 câu hỏi vận dụng thực tế mức độ nâng cao

Yêu cầu:

  • Có đáp án và giải thích ngắn cho từng câu

  • Nội dung bám sát kiến thức phổ thông

  • Câu hỏi tăng dần độ khó

  • Trình bày theo bảng

  • Cuối cùng hãy nêu 3 lỗi sai phổ biến học sinh thường mắc khi học chủ đề này"

Hình 09Tác vụ 3 — Kết quả prompt nâng cao

3. Kết quả thử nghiệm và so sánh

Loại prompt Kết quả thu được Đánh giá
Prompt cơ bản Câu hỏi đơn giản, thiếu đa dạng Chưa đáp ứng tốt nhu cầu ôn tập
Prompt cải tiến Có phân loại câu hỏi và đáp án rõ ràng Khá hiệu quả
Prompt nâng cao Bộ câu hỏi logic, tăng dần độ khó, có giải thích và lỗi sai phổ biến Hiệu quả cao nhất

4. Phân tích hiệu quả prompt

Prompt nâng cao cho kết quả tốt nhất vì:

  • Có bối cảnh rõ ràng (giáo viên Địa lý lớp 11)

  • Xác định đối tượng học sinh cụ thể

  • Phân chia mức độ nhận thức

  • Yêu cầu đáp án và giải thích

  • Quy định định dạng đầu ra

Điều này giúp AI tạo nội dung sát với mục tiêu học tập hơn và có tính ứng dụng thực tế cao.

V. TỔNG HỢP NGUYÊN TẮC VIẾT PROMPT HIỆU QUẢ

Qua quá trình thử nghiệm, tôi rút ra một số nguyên tắc quan trọng khi viết prompt:

1. Xác định rõ mục tiêu

Prompt cần nêu rõ AI phải làm gì: tóm tắt, giải thích hay tạo câu hỏi.

Ví dụ:

  • Chưa tốt: “Hãy viết về biến đổi khí hậu.”

  • Tốt hơn: “Hãy tạo 10 câu hỏi ôn tập về biến đổi khí hậu cho học sinh lớp 11.”

2. Cung cấp bối cảnh và vai trò

Role prompting giúp AI hiểu cách trả lời phù hợp hơn.

Ví dụ:

  • “Bạn là giảng viên đại học…”

  • “Bạn là giáo viên trung học…”

  • 3. Chỉ rõ cấu trúc đầu ra

    Khi prompt yêu cầu trình bày theo từng mục hoặc bảng, kết quả thường rõ ràng và dễ sử dụng hơn.

    4. Xác định đối tượng người học

    AI sẽ điều chỉnh mức độ khó phù hợp nếu biết đối tượng là học sinh, sinh viên hay người mới học.

    5. Đưa ra giới hạn cụ thể

    Ví dụ:

    • Giới hạn số từ

    • Số lượng câu hỏi

    • Kiểu ngôn ngữ

    Các ràng buộc này giúp kết quả chính xác và nhất quán hơn.

    6. Áp dụng kỹ thuật prompt engineering

    Một số kỹ thuật hiệu quả gồm:

    • Role prompting

    • Structured prompting

    • Constraint prompting

    • Few-shot prompting

    • Chain-of-thought prompting

    Những kỹ thuật này giúp AI hiểu yêu cầu sâu hơn và tạo kết quả chất lượng hơn.

    VI. KẾT LUẬN

    Qua bài tập này, tôi nhận thấy rằng chất lượng prompt có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng phản hồi của AI. Những prompt ngắn và mơ hồ thường tạo ra kết quả chung chung, trong khi prompt có cấu trúc rõ ràng và nhiều hướng dẫn cụ thể sẽ giúp AI tạo ra nội dung chính xác, logic và phù hợp hơn với mục tiêu học tập.

    Việc áp dụng các kỹ thuật prompt engineering như role prompting, structured prompting hay constraint prompting giúp cải thiện đáng kể hiệu quả sử dụng AI trong học tập. Đồng thời, quá trình thử nghiệm cũng cho thấy người dùng cần hiểu rõ mục tiêu học tập của mình để thiết kế prompt phù hợp.

    Trong tương lai, kỹ năng viết prompt sẽ trở thành một kỹ năng quan trọng đối với sinh viên khi sử dụng các công cụ AI trong học tập và nghiên cứu.

    Điểm rút ra

    Prompt càng rõ mục tiêu, bối cảnh, cấu trúc và ràng buộc thì đầu ra càng logic, chính xác và hữu ích cho việc học.