Dự án/Bài 6
Đạo đức & liêm chính học thuật
06

Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu

Nghiên cứu định hướng AI của ĐHQGHN, thực hiện nhiệm vụ học tập có hỗ trợ AI và xây dựng 7 nguyên tắc sử dụng có trách nhiệm.

ĐHQGHN7 nguyên tắcInfographic

1. Chính sách sử dụng AI của ĐHQGHN (VNU)

Qua quá trình tìm hiểu, tôi biết được rằng hiện nay VNU chưa công bố một chính sách sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu chính thức nào dành cho toàn bộ hệ thống. Thay vào đó, VNU đã ban hành nhiều định hướng và khung năng lực liên quan đến AI, từ đó có thể phân tích thành chính sách sử dụng AI trong môi trường học thuật.

1.1. Bối cảnh

ĐHQGHN xác định AI là một năng lực quan trọng của sinh viên trong thời đại số. Từ năm 2025, VNU đưa học phần "Nhập môn Công nghệ số và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo" vào chương trình đào tạo cho toàn bộ sinh viên năm nhất nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng AI cơ bản. Bên cạnh đó, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (USSH - VNU) cũng đã công bố “Khung năng lực AI cho sinh viên”, được xem là một trong những khung năng lực AI toàn diện đầu tiên trong giáo dục đại học tại Việt Nam.

1.2. Những điểm chính

Theo Khung năng lực AI của VNU, sinh viên cần phát triển các năng lực sau:

  1. Hiểu biết về AI và dữ liệu.

  2. Tư duy phản biện và đánh giá kết quả do AI tạo ra.

  3. Đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI.

  4. Giữ vai trò trung tâm của con người trong quá trình học tập và sáng tạo.

  5. Ứng dụng AI trong công việc chuyên môn.

  6. Thiết kế và phát triển các hệ thống AI.

1.3. Ý nghĩa đối với sinh viên

Từ những định hướng trên có thể thấy VNU:

  • Khuyến khích sinh viên sử dụng AI trong học tập.

  • Không xem AI là công cụ thay thế hoàn toàn sự tư duy của con người.

  • Yêu cầu sinh viên phải đánh giá và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra.

  • Đề cao trách nhiệm đạo đức và liêm chính học thuật khi sử dụng AI.

1.4. Nhận xét

Sau khi nghiên cứu các định hướng của ĐHQGHN, tôi thấy rằng VNU đang theo đuổi cách tiếp cận tích cực đối với AI, trong đó AI được xem là công cụ hỗ trợ học tập và nghiên cứu thay vì thay thế hoàn toàn con người. Thay vì cấm đoán, nhà trường chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng AI cho sinh viên thông qua học phần bắt buộc và các chương trình đào tạo liên quan. Chính sách này giúp sinh viên phát triển năng lực số, tư duy phản biện và trách nhiệm đạo đức trong môi trường học thuật. Tuy nhiên, các định hướng và khung năng lực này cần tiếp tục được hoàn thiện và đưa vào thành chính sách hoặc một bộ quy định cụ thể để có thể phổ biến rộng rãi hơn đến toàn thể sinh viên.

2. Thực hiện nhiệm vụ học tập với AI

2.1. Nhiệm vụ

Chuẩn bị bài thuyết trình: "5 cách sử dụng AI hiệu quả hỗ trợ việc học tiếng Hàn"

2.2. Prompt đã sử dụng

Prompt 1: “Hãy liệt kê 5 cách AI có thể hỗ trợ sinh viên học tiếng Hàn, giải thích ngắn gọn và dễ hiểu."

Đầu ra của AI

Hình 01Đầu ra của Prompt 1
Prompt 2: “Hãy gợi ý các công cụ AI cụ thể có thể hỗ trợ cho từng cách trên.”

Đầu ra của AI

Hình 02Đầu ra của Prompt 2 và gợi ý công cụ hỗ trợ
Hình 03Đầu ra của Prompt 2 và gợi ý công cụ hỗ trợ

2.3. Đánh giá và chỉnh sửa đầu ra

Những điểm hữu ích: nội dung rõ ràng, ý tượng cụ thể, trình bày ngắn gọn, phù hợp với sinh viên, tiết kiệm thời gian tìm ý tưởng

Những điểm cần chỉnh sửa: một số ví dụ còn chung chung, cần bổ sung dẫn chứng thực tế, cần kiểm tra thông tin về tính năng của từng công cụ

Cách tôi chỉnh sửa : tìm hiểu thêm từ website chính thức của các công cụ, bổ sung ví dụ học tiếng Hàn thực tế, điều chỉnh ngôn ngữ cho phù hợp với bài thuyết trình.

Phiên bản cuối cùng: AI giúp sinh viên học tiếng Hàn thông qua luyện phát âm, học từ vựng, chấm và sửa bài viết, luyện hội thoại và giải thích ngữ pháp. Các công cụ như ChatGPT, Gemini, ELSA Speak, Papago và Quizlet AI giúp tăng hiệu quả tự học và tiết kiệm thời gian.

2.4. Trích dẫn việc sử dụng AI

Trong quá trình chuẩn bị bài thuyết trình, tôi đã sử dụng ChatGPT để tìm ý tưởng, xây dựng dàn ý và gợi ý công cụ AI phù hợp. Toàn bộ nội dung cuối cùng đã được tôi kiểm tra, chỉnh sửa và kiểm chứng trước khi sử dụng.

3. Phân tích các vấn đề đạo đức liên quan đến AI

3.1. Ranh giới giữa hỗ trợ hợp lý và gian lận học thuật

AI có thể giúp sinh viên thực hiện nhiều công việc như tìm ý tưởng, tóm tắt tài liệu, giải thích kiến thức… Tuy nhiên, việc sao chép toàn bộ nội dung do AI tạo ra và nộp như sản phẩm cá nhân là hành vi gian lận học thuật. Sinh viên cần vận dụng sáng tạo, tham gia vào quá trình tư duy và chỉnh sửa nội dung để thể hiện bản sắc riêng của mình.

Ví dụ: Sinh viên có thể dùng AI để tạo dàn ý cho bài luận nhưng không được nộp nguyên bài luận do AI viết.

3.2. Quyền sở hữu trí tuệ và trích dẫn

AI có thể tạo nội dung dựa trên lượng dữ liệu rất lớn từ Internet. Vì vậy, trước khi sử dụng, chúng ta cần kiểm tra nguồn thông tin, độ xác thực của dữ liệu, không được sử dụng tài liệu có bản quyền mà không ghi nguồn và đảm bảo tính minh bạch khi sử dụng AI.

3.3. Tác động đến quá trình học tập và phát triển kỹ năng

Về tác động tích cực, sử dụng AI giúp sinh viên tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin, hỗ trợ học tập cá nhân hóa, tăng khả năng tiếp cận tri thức. Ngược lại, chúng ta cũng cần tránh các tác động tiêu cực như bị phụ thuộc vào AI, giảm kỹ năng tư duy phản biện, giảm khả năng tự nghiên cứu. Do đó, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ chứ không để thay thế hoàn toàn hoạt động học tập của con người.

4. Bộ nguyên tắc cá nhân sử dụng AI có trách nhiệm

Tôi đã tự đặt ra cho mình 7 nguyên tắc sau:

  1. Chỉ sử dụng AI để hỗ trợ học tập, không thay thế hoàn toàn việc học.

  2. Luôn kiểm tra tính chính xác của thông tin do AI cung cấp.

  3. Không sao chép nguyên văn nội dung từ AI.

  4. Minh bạch về việc sử dụng AI trong bài tập học thuật.

  5. Tôn trọng bản quyền và quy định trích dẫn.

  6. Sử dụng AI để phát triển tư duy phản biện thay vì phụ thuộc vào AI.

  7. Chịu trách nhiệm hoàn toàn về sản phẩm cuối cùng.

Kết luận

AI đang dần trở thành một công cụ quan trọng trong giáo dục đại học. Việc sử dụng AI có trách nhiệm giúp sinh viên nâng cao hiệu quả học tập, tiết kiệm thời gian và phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, sinh viên cần tuân thủ các nguyên tắc về an toàn và kiêm chính học thuật trong môi trường số, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm học tập của mình. Khi được sử dụng đúng cách, AI sẽ là trợ thủ đắc lực của các bạn sinh viên trong quá trình học tập và nghiên cứu thay vì trở thành nguyên nhân dẫn đến gian lận học thuật.

5. Infographic

Hình 04Infographic: Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu
Điểm rút ra

AI có thể nâng cao hiệu quả học tập, nhưng người học cần kiểm chứng thông tin, minh bạch việc sử dụng và giữ vai trò trung tâm trong sản phẩm cuối cùng.