Ứng dụng công nghệ AI và các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) trong việc nâng cao kỹ năng biên dịch chuyên ngành cho sinh viên ngành Ngôn ngữ Nga.
Le Phuong Thu 22/03/2026
С днем рождения! Сегодня нужно много улыбаться!
I. Danh mục tài liệu tham khảo
Pavel V. Sysoyev, Evgeny M. Filatov (2024) ‘Artificial intelligence in teaching Russian as a foreign language’ Russian Language Studies (RUDN), 22(2), tr. 300-317, DOI:10.22363/2618-8163-2024-22-2-300-317. Tại: https://journals.rudn.ru/russian-language-studies/article/view/40562/23789
Thien Nguyen, Trang Nguyen, Huu Nguyen and Phuoc Tran (2021) 'Transformer Encoders Incorporating Word Translation for Russian-Vietnamese Machine Translation', ICIC Express Letters, DOI: 10.24507/icicelb.12.01.35. Tại: http://www.icicelb.org/ellb/contents/2021/1/elb-12-01-05.pdf .
Hoàng Văn Hoạt (2026) 'Trí tuệ nhân tạo (AI) và giảng dạy biên dịch: Cơ hội, thách thức và định hướng', Tạp chí điện tử Giáo dục. Tại: https://tapchigiaochuc.com.vn/tri-tue-nhan-tao-ai-va-giang-day-bien-dich-co-hoi-thach-thuc-va-dinh-huong.html
Thien Nguyen, Huu Nguyen, Phuoc Tran(2020) 'Mixed-Level Neural Machine Translation', Computational Intelligence and Neuroscience, 2020, DOI: 10.1155/2020/8859452, Tại: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7722455/ .
Phạm Thị Bích Diệp, Nguyễn Thị Kim Chi , Nguyễn Thị Thu Hường, Võ Thành Trung(2024). 'Ứng dụng công nghệ trong giảng dạy biên dịch tại Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Mở Hà Nội', Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội, DOI: 10.59266/houjs.2024.488. Tại: https://jshou.edu.vn/houjs/article/view/488
Jia Zhanga, Xiaoyu Zhaob, Stephen Dohertya(2025) ‘Prompt engineering in translation: How do student translators leverage GenAI tools for translation tasks’, Proceedings of Machine Translation Summit XX Volume 1, pages 420–431. Tại: https://aclanthology.org/2025.mtsummit-1.33.pdf
Khuong Thi Thu Trang,Vu Thi Chin (2025) 'Ứng dụng AI Suno trong phát triển kỹ năng nghe hiểu tiếng Nga giai đoạn đầu', VNU JOURNAL OF FOREIGN STUDIES, VOL. 41, NO.2S(2025). DOI: 10.63023/2525-2445/jfs.ulis.5610. Tại: https://jfs.ulis.vnu.edu.vn/index.php/fs/article/view/5610/4665
Trường Đại học Hà Nội (2024) Hội thảo chuyên đề “Chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi về vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong thực tế nghề biên-phiên dịch”. Tại:https://tec.hanu.vn/a/159344/Hoi-thao-chuyen-de-Chia-se-kinh-nghiem-va-trao-doi-ve-vai-tro-cua-tri-tue-nhan-tao-AI-trong-thuc-te-nghe-bien-phien-dich .
VietnamPlus (2025) Tuần lễ giáo dục trực tuyến giữa đại học Việt Nam - Nga về công nghệ số và AI. Tại: https://www.vietnamplus.vn/tuan-le-giao-duc-truc-tuyen-giua-dai-hoc-viet-nam-nga-ve-cong-nghe-so-va-ai-post1038188.vnp .
Nguyễn Thị Lệ Quỳnh, Nguyễn Thị Ngọc Anh, Đặng Thị Quỳnh Hoa, Trương Thị Quỳnh (2024) 'Nhận thức về việc sử dụng ChatGPT làm công cụ hỗ trợ học tập và nghiên cứu của sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng', Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Đà Nẵng, 22(5B), tr. 64-68. Tại: https://jst-ud.vn/jst-ud/article/view/9080 .
| Stt | Tài liệu và loại nguồn | Tác giả & Cơ quan xuất bản | Phương pháp nghiên cứu & Trích dẫn | Tính cập nhật & Ưu/Nhược điểm | Xếp hạng |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | Sysoyev & Filatov (2024) (Tạp chí khoa học) |
Tác giả: GS đầu ngành sư phạm Nga. Cơ quan: Tạp chí của ĐH RUDN (Nga) - trung tâm đào tạo tiếng Nga số 1 thế giới. |
PPNC: Thực nghiệm sư phạm trên nhóm SV nước ngoài. Trích dẫn: Chuyên sâu, nguồn dữ liệu hàn lâm từ Nga. |
Cập nhật: 2024. (+): Giải quyết trực tiếp vấn đề cốt lõi: dạy ngữ pháp và dịch tiếng Nga cho người nước ngoài. (-): Văn phong hàn lâm, khá khó tiếp cận. |
5/5 |
| 2. | Thien Nguyen, Trang Nguyen, Huu Nguyen and Phuoc Tran (2021) (Cơ sở dữ liệu học thuật) |
Tác giả: Nhóm nghiên cứu KH Máy tính. Cơ quan: ICIC Express Letters - Có mã DOI chuẩn quốc tế. |
PPNC: Thực nghiệm mô hình (tích hợp từ vựng vào Transformer). Trích dẫn: Dữ liệu kỹ thuật chuẩn xác. |
Cập nhật: 2021. (+): Đi sâu vào cốt lõi dịch máy Nga-Việt. (-): Chưa đề cập đến các LLM mới như ChatGPT/Gemini.Rất khó hiểu với sinh viên khối ngành ngôn ngữ, ít ứng dụng cho sư phạm. |
4/5 |
| 3. | Hoàng Văn Hoạt (2026) (Nguồn mở Internet / Tạp chí điện tử) |
Tác giả: Chuyên gia giáo dục/Nghiên cứu viên. Cơ quan: Tạp chí điện tử Giáo dục - Cơ quan ngôn luận chính thống. |
PPNC: Phân tích lý luận, tổng quan tài liệu. Trích dẫn: Đảm bảo tính thời sự của báo chí học thuật. |
Cập nhật: 2026. (+): Nêu bật được định hướng vĩ mô về việc áp dụng AI tại trường học Việt Nam. (-): Chỉ là bài báo tin tức/nghiên cứu lý thuyết chung, thiếu số liệu thực nghiệm. |
3.5/5 |
| 4. | Thien Nguyen, Huu Nguyen, Phuoc Tran(2020) (Cơ sở dữ liệu học thuật) |
Tác giả: Chuyên gia AI & Dịch máy. Cơ quan: Kho lưu trữ PMC/NIH - Tạp chí hạng Q1/Q2 quốc tế. |
PPNC: Xây dựng mạng nơ-ron đa cấp độ. Trích dẫn: Nguồn tài liệu đồ sộ từ KH máy tính toàn cầu |
Cập nhật: 2020. (+): Cung cấp cơ sở lý luận về cách AI dịch câu từ thay vì dịch từng từ. (-): Không phân tích cặp ngôn ngữ cụ thể, nặng về lập trình công nghệ thông tin. |
4/5 |
| 5. | Phạm Thị Bích Diệp, Nguyễn Thị Kim Chi , Nguyễn Thị Thu Hường, Võ Thành Trung(2024) (Tạp chí khoa học) |
Tác giả: Giảng viên Khoa Tiếng Anh, ĐH Mở HN. Cơ quan: Tạp chí KH ĐH Mở Hà Nội - Nguồn nội địa uy tín. |
- PPNC: Khảo sát định lượng & định tính trên sinh viên. - Trích dẫn: Liên kết trực tiếp với kỹ năng biên tập (Post-editing). |
Cập nhật: 2025. (+): Phản ánh đúng hành vi sử dụng công nghệ dịch của sinh viên Việt Nam. (-): Chỉ thực nghiệm trên sinh viên tiếng Anh, cần đối chiếu khi áp dụng cho tiếng Nga |
4.5/5 |
| 6. | Jia Zhanga, Xiaoyu Zhaob, Stephen Dohertya(2025) (CSDL học thuật) |
Tác giả: Chuyên gia quốc tế về biên dịch. Cơ quan: Kỷ yếu ACL Anthology - Lưu trữ hàng đầu về ngôn ngữ học máy tính. |
PPNC: Thực nghiệm hành vi "nhập lệnh" (Prompt) của SV. Trích dẫn: Dẫn chứng các báo cáo cập nhật nhất về LLM. |
Cập nhật: 2025. (+): Cung cấp kỹ năng thực chiến (Prompt Engineering) mà sinh viên dịch thuật rất cần. (-): Đòi hỏi tư duy hệ thống để "nhập lệnh" chuẩn xác. |
5/5 |
| 7. | Khuong Thi Thu Trang,Vu Thi Chin (2025) (Tạp chí Khoa học) |
Tác giả: Giảng viên Khoa NN&VH Nga, ĐHQGHN. Cơ quan: VNU Journal of Foreign Studies (Tạp chí uy tín quốc gia). |
PPNC: Khảo sát thực nghiệm kết hợp phân tích nội dung. Trích dẫn: Nguồn tài liệu chuyên sâu về sư phạm tiếng Nga. |
Cập nhật: 2025. (+): Đi sâu vào đặc thù tiếng Nga cho SV Việt Nam, ứng dụng AI rất mới (Suno). (-): Tập trung vào kỹ năng nghe hiểu chứ không trực tiếp đi sâu vào kỹ năng biên dịch. |
4.5/5 |
| 8. | Trường Đại học Hà Nội (2024) (Nguồn mở Internet) |
Tác giả: Khoa tiếng Nga - ĐH Hà Nội (HANU). Cơ quan: Cổng thông tin Trường Đại học Hà Nội. |
PPNC: Báo cáo tổng kết hội thảo chuyên đề, phân tích thực tiễn nghề nghiệp. Trích dẫn: Chia sẻ kinh nghiệm thực chiến từ chuyên gia dịch thuật. |
Cập nhật: 2024. (+): Mang góc nhìn thực tế, sát sườn với nghề biên phiên dịch tiếng Nga từ cơ sở đào tạo hàng đầu. (-): Là bài viết đưa tin sự kiện, không có số liệu đối chứng hàn lâm. |
3/5 |
| 9. | Hà An (2025) (Nguồn mở Internet) |
Tác giả: Nhà báo Hà An. Cơ quan: Báo điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam). |
PPNC: Đưa tin tổng hợp sự kiện giáo dục. Trích dẫn: Trích dẫn các thỏa thuận vĩ mô giữa ĐHQGHN và MGIMO (Nga). |
Cập nhật: 2025. (+): Cung cấp bối cảnh vĩ mô về xu hướng hợp tác đào tạo AI giữa Việt Nam và Nga. (-): Thuần túy là tin tức báo chí, không phân tích sâu về chuyên môn học thuật. |
3/5 |
| 10. | Nguyễn Thị Lệ Quỳnh, Nguyễn Thị Ngọc Anh, Đặng Thị Quỳnh Hoa, Trương Thị Quỳnh (2024) (Tạp chí Khoa học) |
Tác giả: Nhóm NC Trường ĐH Ngoại ngữ, ĐH Đà Nẵng. Cơ quan: Tạp chí KH và Công nghệ - ĐH Đà Nẵng. |
PPNC: Định tính (Phỏng vấn sâu có cấu trúc 55 SV). Trích dẫn: Liên hệ thực tiễn hành vi sinh viên. |
Cập nhật: 2024. (+): Phân tích cực kỳ chi tiết mục đích và kỹ năng dùng ChatGPT của sinh viên. (-): Mẫu khảo sát sinh viên ngành Tiếng Nga còn ít (chỉ 3/55 SV), chủ yếu đánh giá chung khối ngoại ngữ. |
4.5/5 |