Về danh mục

책임 있는 AI

Bài tập 06

Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu

Xây dựng nguyên tắc kiểm chứng, minh bạch và bảo vệ dữ liệu trong học tập.

Trách nhiệm học thuật

5 ảnh minh chứng

I. Mở đầu

AI tạo sinh có thể hỗ trợ sinh viên tìm ý tưởng, giải thích khái niệm, luyện ngoại ngữ và xây dựng dàn ý. Tuy nhiên, AI cũng có thể tạo thông tin sai, tài liệu tham khảo không có thật hoặc nội dung quá giống với nguồn đã có.

Vì vậy, sử dụng AI có trách nhiệm không chỉ là tránh sao chép. Sinh viên còn phải biết đánh giá thông tin, minh bạch về quá trình sử dụng và bảo đảm rằng sản phẩm cuối phản ánh năng lực của bản thân.

II. Phân tích chính sách của một trường đại học tại Việt Nam

Do đề bài cho phép lựa chọn chính sách của trường đang học hoặc một trường đại học lớn tại Việt Nam, em lựa chọn tài liệu của Fulbright University Vietnam.

Tài liệu học thuật công khai của trường đề cập hoạt động đào tạo về liêm chính học thuật, trong đó có sử dụng AI có trách nhiệm, tránh đạo văn, kỹ năng diễn đạt lại và trích dẫn tài liệu. Trường cũng công bố quy tắc liêm chính học thuật nhằm xác định các hành vi vi phạm và cách xử lý. Fulbright University Vietnam

Từ nội dung này, có thể rút ra rằng việc sử dụng AI không nên được hiểu đơn giản là “được phép” hoặc “bị cấm” trong mọi trường hợp. Mức độ phù hợp phụ thuộc vào yêu cầu của môn học, hướng dẫn của giảng viên và cách sinh viên sử dụng đầu ra. Đây là nhận định được suy ra từ việc chính sách đặt sử dụng AI trong khuôn khổ liêm chính, chống đạo văn và trích dẫn minh bạch. Fulbright University Vietnam

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhìn nhận AI vừa mang lại cơ hội hỗ trợ, cá nhân hóa và nâng cao hiệu quả giáo dục, vừa tạo ra các thách thức cần được nghiên cứu và quản lý phù hợp. Ministry of Education and Training

Các điểm chính rút ra

Sinh viên phải chịu trách nhiệm về bài nộp.

Không được trình bày nội dung AI như hoàn toàn do bản thân tạo ra.

Không được sử dụng AI để thay thế phần năng lực đang được đánh giá.

Phải tránh đạo văn và diễn đạt lại máy móc.

Phải kiểm tra nguồn và thông tin.

Cần công khai việc sử dụng AI khi môn học yêu cầu.

Quy định cụ thể của giảng viên luôn được ưu tiên.

III. Nhiệm vụ học tập được lựa chọn

Chuẩn bị dàn ý bài thuyết trình 5 phút về văn hóa chào hỏi của người Hàn Quốc.

Nhiệm vụ gồm:

Xác định nội dung chính.

Xây dựng bố cục.

Tìm thuật ngữ tiếng Hàn.

Viết lời thuyết trình.

Kiểm tra thông tin.

Ghi rõ phần AI hỗ trợ.

IV. Quá trình sử dụng AI

Bước 1: Xác định phần được phép sử dụng AI

Em chỉ sử dụng AI để:

Gợi ý cấu trúc.

Gợi ý câu hỏi cần nghiên cứu.

Kiểm tra sự mạch lạc.

Gợi ý thuật ngữ.

Em không sử dụng AI để:

Viết toàn bộ bài rồi nộp nguyên văn.

Tạo số liệu hoặc tài liệu tham khảo.

Thay thế việc đọc tài liệu.

Đưa thông tin cá nhân hoặc dữ liệu riêng tư vào hệ thống.

Bước 2: Prompt lần một

Hãy lập dàn ý bài thuyết trình về văn hóa chào hỏi của người Hàn Quốc.

Đầu ra AI

AI đề xuất các phần:

Khái niệm chào hỏi.

Cúi chào.

Cách dùng kính ngữ.

Sự khác nhau theo tuổi và địa vị.

So sánh với Việt Nam.

Đánh giá

Dàn ý có hướng phù hợp nhưng quá rộng. AI chưa xác định thời lượng và đối tượng. Một số nội dung cần kiểm chứng để tránh khái quát hóa tất cả người Hàn đều ứng xử giống nhau.

Bước 3: Prompt cải tiến

Bạn là trợ lý học tập, không phải người viết thay sinh viên. Hãy gợi ý dàn ý cho bài thuyết trình 5 phút về văn hóa chào hỏi của người Hàn Quốc dành cho sinh viên năm nhất ngành Ngôn ngữ và Văn hóa Hàn Quốc.

Yêu cầu:

Có mở đầu, ba nội dung chính và kết luận.

Chỉ gợi ý ý chính, không viết toàn bộ bài.

Đánh dấu những thông tin cần kiểm chứng.

Gợi ý tối đa năm thuật ngữ tiếng Hàn.

Không tạo tài liệu tham khảo không có thật.

Nhắc người dùng tránh khái quát hóa văn hóa.

Đầu ra AI

AI đề xuất bố cục:

Mở đầu: vai trò của lời chào trong giao tiếp.

Nội dung 1: lời chào bằng ngôn ngữ.

Nội dung 2: hành động cúi chào và ngôn ngữ cơ thể.

Nội dung 3: lựa chọn cách chào theo quan hệ giao tiếp.

Kết luận: cần quan sát bối cảnh thay vì áp dụng máy móc.

Thuật ngữ được gợi ý:

인사: lời chào, hành động chào hỏi.

안녕하세요: xin chào.

존댓말: cách nói kính trọng.

반말: cách nói thân mật.

예절: lễ nghi, phép lịch sự.

Đánh giá

Kết quả tốt hơn vì AI chỉ cung cấp khung, không viết thay toàn bộ bài. Các thuật ngữ vẫn được đối chiếu với giáo trình và từ điển trước khi sử dụng.

Bước 4: Prompt kiểm tra

Dưới đây là dàn ý do tôi tự chỉnh sửa. Hãy đóng vai trò người phản biện và chỉ ra:

Câu nào đang khái quát hóa quá mức?

Thông tin nào cần nguồn?

Phần nào chưa phù hợp với bài nói 5 phút?

Thuật ngữ tiếng Hàn nào cần kiểm tra?

Không viết lại toàn bộ bài. Không bổ sung dữ kiện mới nếu không có nguồn.

Kết quả

AI chỉ ra một số câu như “người Hàn luôn cúi chào” hoặc “người trẻ bắt buộc phải cúi thấp hơn” có nguy cơ khái quát hóa. Em đã sửa thành cách diễn đạt thận trọng hơn:

Trong nhiều bối cảnh giao tiếp trang trọng, hành động cúi chào có thể được sử dụng cùng lời chào. Mức độ và hình thức chào hỏi phụ thuộc vào quan hệ, hoàn cảnh và mức độ trang trọng.

V. Cách đánh giá và chỉnh sửa đầu ra

Đầu ra AIQuyết địnhLý do
Gợi ý ba phần chínhGiữ và chỉnh sửaPhù hợp thời lượng
Khẳng định mọi người Hàn đều cúi chàoLoại bỏKhái quát hóa quá mức
Thuật ngữ 인사, 존댓말Giữ sau kiểm traPhù hợp chủ đề
So sánh trực tiếp Hàn Quốc với Việt NamRút gọnDễ dẫn đến đơn giản hóa văn hóa
Ví dụ hội thoạiViết lạiCần phù hợp trình độ sinh viên
Tài liệu tham khảo do AI gợi ýKhông sử dụng ngayPhải kiểm tra sự tồn tại

VI. Sản phẩm sau chỉnh sửa

Dàn ý bài thuyết trình

Chủ đề: Văn hóa chào hỏi của người Hàn Quốc

1. Mở đầu

Lời chào là một phần quan trọng trong giao tiếp. Khi học tiếng Hàn, người học không chỉ cần biết từ vựng mà còn phải hiểu cách lựa chọn lời chào theo hoàn cảnh.

2. Lời chào bằng ngôn ngữ

Một lời chào phổ biến là “안녕하세요”. Tuy nhiên, cách nói cụ thể còn phụ thuộc vào mức độ trang trọng và quan hệ giữa người nói với người nghe.

3. Hành động và ngôn ngữ cơ thể

Trong một số hoàn cảnh, lời chào có thể đi kèm với động tác cúi người. Người học không nên áp dụng một công thức duy nhất cho mọi tình huống mà cần quan sát bối cảnh giao tiếp.

4. Quan hệ xã hội và cách nói

Tuổi tác, mức độ thân thiết, vai trò và môi trường giao tiếp có thể ảnh hưởng đến cách lựa chọn ngôn ngữ. Vì vậy, hiểu 존댓말 và 반말 là điều cần thiết đối với người học tiếng Hàn.

5. Kết luận

Học văn hóa chào hỏi giúp người học sử dụng tiếng Hàn phù hợp hơn. Tuy nhiên, cần tránh suy nghĩ rằng mọi người Hàn đều hành động giống nhau trong mọi hoàn cảnh.

VII. Trích dẫn minh bạch việc sử dụng AI

Phần ghi chú cuối bài:

ChatGPT được sử dụng để gợi ý cấu trúc, câu hỏi nghiên cứu và hỗ trợ kiểm tra tính mạch lạc của dàn ý. Người thực hiện đã tự tìm tài liệu, kiểm tra thuật ngữ, loại bỏ các nội dung khái quát hóa, viết lại toàn bộ lời thuyết trình và chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối.

Có thể ghi ngắn hơn trên slide:

AI được sử dụng ở mức hỗ trợ lập dàn ý và phản biện. Nội dung cuối đã được người thực hiện kiểm tra và chỉnh sửa.

VIII. Phân tích các vấn đề đạo đức

1. Ranh giới giữa hỗ trợ và gian lận

AI hỗ trợ hợp lý khi sinh viên dùng để tìm ý, đặt câu hỏi hoặc nhận phản hồi. Việc sử dụng trở thành không phù hợp khi AI làm thay phần năng lực mà bài tập đang đánh giá.

Ví dụ, nếu bài tập yêu cầu đánh giá khả năng viết tiếng Hàn nhưng sinh viên yêu cầu AI viết toàn bộ rồi nộp, sản phẩm không còn phản ánh năng lực thật.

Ranh giới cần được xác định dựa trên:

Mục tiêu của bài tập.

Quy định của giảng viên.

Mức độ đóng góp của sinh viên.

Mức độ minh bạch.

Khả năng giải thích và bảo vệ bài làm.

2. Quyền sở hữu trí tuệ và trích dẫn

Đầu ra AI có thể chịu ảnh hưởng từ dữ liệu huấn luyện nhưng không cho người dùng biết chính xác nguồn của từng câu. Vì vậy, không nên sử dụng AI như một nguồn học thuật thay cho sách hoặc bài báo.

Nếu AI cung cấp tên tài liệu, sinh viên phải kiểm tra:

Tài liệu có tồn tại không.

Tác giả có đúng không.

Năm xuất bản có đúng không.

Nội dung có hỗ trợ nhận định không.

Nguồn có đủ uy tín không.

Việc ghi “ChatGPT nói rằng…” không thể thay thế cho trích dẫn học thuật trong những phần cần bằng chứng.

3. Tác động đến quá trình học tập

AI có thể giúp người học nhận phản hồi nhanh, nhưng cũng làm giảm quá trình tự suy nghĩ nếu bị lạm dụng.

Đối với sinh viên tiếng Hàn, việc yêu cầu AI dịch toàn bộ bài có thể khiến người học bỏ qua quá trình tra từ, phân tích ngữ pháp và tự sửa lỗi. Trong ngắn hạn, bài làm có thể tốt hơn nhưng năng lực thật không được cải thiện.

Cách sử dụng phù hợp hơn là:

Tự làm bản đầu.

Nhờ AI chỉ ra lỗi.

Tự sửa.

So sánh hai phiên bản.

Ghi lại điều đã học được.

4. Sai lệch và khái quát hóa văn hóa

AI có thể mô tả văn hóa theo hình ảnh phổ biến trên mạng và bỏ qua sự khác biệt về vùng miền, thế hệ, cá nhân hoặc bối cảnh.

Trong nghiên cứu Hàn Quốc học, người dùng cần tránh các câu tuyệt đối như:

“Người Hàn luôn…”

“Tất cả người trẻ…”

“Văn hóa Hàn Quốc bắt buộc…”

Nên thay bằng:

“Trong một số bối cảnh…”

“Nhiều tài liệu ghi nhận…”

“Cách sử dụng có thể thay đổi tùy…”

“Không nên áp dụng cho mọi cá nhân…”

5. Quyền riêng tư

Không nên đưa vào AI:

Thông tin cá nhân của người khác.

Bài làm chưa công bố của bạn học.

Dữ liệu phỏng vấn có tên thật.

Tài liệu nội bộ.

Thông tin đăng nhập.

Dữ liệu nghiên cứu chưa được phép chia sẻ.

IX. Bộ nguyên tắc cá nhân về sử dụng AI có trách nhiệm

Nguyên tắc 1: Xác định mục tiêu trước khi sử dụng

Em chỉ sử dụng AI khi biết rõ cần hỗ trợ phần nào. Không mở AI chỉ để yêu cầu “làm toàn bộ bài”.

Nguyên tắc 2: Kiểm tra yêu cầu của giảng viên

Trước mỗi bài tập, em kiểm tra xem AI được phép sử dụng ở mức nào và phần nào bị hạn chế.

Nguyên tắc 3: Không nộp nguyên văn đầu ra AI

Mọi đầu ra phải được đọc, đánh giá và viết lại. Em phải có khả năng giải thích nội dung đã nộp.

Nguyên tắc 4: Kiểm chứng thông tin và tài liệu

Em không sử dụng số liệu, trích dẫn hoặc tài liệu tham khảo do AI đưa ra nếu chưa kiểm tra bằng nguồn đáng tin cậy.

Nguyên tắc 5: Công khai việc sử dụng AI

Khi AI có đóng góp đáng kể, em ghi rõ công cụ, mục đích sử dụng và phần đã chỉnh sửa.

Nguyên tắc 6: Bảo vệ dữ liệu cá nhân

Em không nhập dữ liệu nhạy cảm, tài liệu riêng tư hoặc thông tin của người khác khi chưa được phép.

Nguyên tắc 7: Duy trì năng lực tự học

Em ưu tiên tự thực hiện bản đầu tiên, sau đó mới sử dụng AI để nhận phản hồi. AI không được thay thế việc đọc, suy nghĩ và luyện tập.

X. Nội dung infographic

SỬ DỤNG AI CÓ TRÁCH NHIỆM TRONG HỌC THUẬT

Trước khi dùng AI

Đọc yêu cầu của giảng viên.

Xác định phần cần hỗ trợ.

Không nhập dữ liệu riêng tư.

Tự làm bản đầu khi có thể.

Trong khi dùng AI

Viết prompt rõ ràng.

Lưu lại prompt và đầu ra.

Không tin ngay mọi thông tin.

Không yêu cầu AI tạo nguồn giả.

So sánh với tài liệu đáng tin cậy.

Sau khi dùng AI

Kiểm chứng dữ kiện.

Viết lại bằng hiểu biết của bản thân.

Trích dẫn nguồn học thuật.

Công khai vai trò của AI.

Chịu trách nhiệm về bài nộp.

Ba điều không nên làm

Không nộp nguyên văn đầu ra AI.

Không dùng AI để gian lận.

Không tạo số liệu hoặc tài liệu tham khảo giả.

Thông điệp

AI là công cụ hỗ trợ tư duy, không phải công cụ thay thế tư duy.

XI. Prompt thiết kế infographic trên Canva AI

Thiết kế infographic A4 dọc bằng tiếng Việt với tiêu đề “Sử dụng AI có trách nhiệm trong học thuật”. Bố cục gồm ba giai đoạn: trước khi dùng AI, trong khi dùng AI và sau khi dùng AI. Thêm một khối “Ba điều không nên làm” và thông điệp cuối “AI hỗ trợ tư duy, không thay thế tư duy”. Phong cách học thuật, dễ đọc, khoảng trắng hợp lý, không dùng quá nhiều biểu tượng, không tạo chữ trong hình minh họa, bảo đảm font hiển thị đúng tiếng Việt.

XII. Kết luận

AI có thể giúp sinh viên học tập hiệu quả hơn nếu được sử dụng có mục đích, minh bạch và có kiểm chứng. Trách nhiệm cuối cùng không thuộc về công cụ mà thuộc về người nộp bài.

Đối với sinh viên Ngôn ngữ và Văn hóa Hàn Quốc, AI đặc biệt hữu ích trong việc luyện từ vựng, nhận phản hồi và xây dựng dàn ý. Tuy nhiên, sinh viên không nên để AI thay thế quá trình học ngữ pháp, đọc tài liệu và hình thành hiểu biết văn hóa.

Nội dung được chuyển từ tệp Word gốc sang định dạng web. Câu chữ và kết luận của bài được giữ nguyên.

Ảnh minh chứng phóng lớn