PQH / Portfolio
06

Sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu

AI có trách nhiệm

Chính sáchĐạo đứcMinh bạchInfographic

Phần I: Phân tích chính sách của trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN về việc sử dụng AI trong học tập và nghiên cứu.

  1. Bối cảnh chung tại Trường Đại học Ngoại ngữ và Đại học Quốc gia Hà Nội.

  • Chủ trương số hóa: ĐHQGHN nói chung và ULIS nói riêng luôn khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học.

  • Thực tế giảng dạy: AI (như ChatGPT, Gemini, các công cụ dịch thuật và hỗ trợ ngôn ngữ) được nhìn nhận là một công cụ bổ trợ mạnh mẽ, đặc biệt là trong việc phát triển năng lực ngoại ngữ, biên-phiên dịch, và tìm kiếm tài liệu.

  1. Các quy định cốt lõi về việc sử dụng AI có trách nhiệm.

Dù khuyến khích đổi mới sáng tạo, nhà trường vẫn đặt ra những giới hạn nghiêm ngặt để đảm bảo tính liêm chính học thuật:

  • Không thay thế tư duy độc lập: AI chỉ được dùng làm công cụ gợi ý ý tưởng, sửa lỗi ngữ pháp, hoặc tìm kiếm tài liệu tham khảo. Sinh viên không được phép sao chép nguyên văn phản hồi của AI để nộp làm bài tập cá nhân, tiểu luận, hay khóa luận tốt nghiệp.

  • Trách nhiệm kiểm chứng thông tin: Do AI có thể đưa ra thông tin sai lệch nhưng nghe có vẻ thuyết phục, sinh viên có trách nhiệm đối chiếu, kiểm chứng lại toàn bộ số liệu, nguồn trích dẫn do AI cung cấp trước khi đưa vào bài nghiên cứu.

  • Nghĩa vụ minh bạch và trích dẫn: Khi sử dụng AI để hỗ trợ (ví dụ: tối ưu hóa cấu trúc bài viết, thu thập dữ liệu thô), sinh viên bắt buộc phải khai báo rõ ràng trong phần danh mục tài liệu tham khảo hoặc phụ lục của bài báo cáo (tên công cụ sử dụng, mục đích sử dụng).

  1. Hình thức xử lý vi phạm.

  • Mọi hành vi dùng AI để viết hộ toàn bộ bài làm mà không qua xử lý, phân tích của cá nhân sẽ bị khép vào lỗi Gian lận học thuật (tương tự như đạo văn).

  • Tùy thuộc vào mức độ vi phạm (bài tập tuần, bài thi giữa kỳ, hay khóa luận), sinh viên có thể bị điểm 0 cho học phần đó, đình chỉ thi, hoặc xử lý kỷ luật theo Quy chế người học của Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phần II: Mô tả quá trình sử dụng AI cho nhiệm vụ: Viết một bài luận ngắn làm nhiệm vụ học tập để thực hiện với sự hỗ trợ của AI.

  1. Các prompt đã sử dụng.

  • Prompt 1: Hãy đóng vai là một chuyên gia giáo dục và ngôn ngữ học. Tôi là sinh viên năm nhất khoa ngôn ngữ và văn hóa Ả Rập trường Đại học Ngoại ngữ. Hãy giúp tôi lập một dàn ý chi tiết cho bài luận 800 từ với chủ đề: 'Vai trò của việc học ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo'. Dàn ý cần có Mở bài, Thân bài (3 ý chính) và Kết bài.

  • Prompt 2: Dựa vào dàn ý trên, hãy viết chi tiết đoạn văn cho ý chính thứ 2 của phần Thân bài: 'AI có thể dịch thuật nhanh chóng, nhưng không thể thay thế được sự thấu cảm văn hóa và tư duy ngữ cảnh của con người khi giao tiếp'. Yêu cầu văn phong trang trọng, học thuật, độ dài khoảng 200 từ.

  1. Đầu ra của AI.

  • Đầu ra Prompt 1:

Dưới đây là dàn ý chi tiết cho bài luận khoảng 800 từ với chủ đề “Vai trò của việc học ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”. Dàn ý được thiết kế phù hợp với sinh viên năm nhất ngành Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập.

I. MỞ BÀI (Khoảng 100–120 từ)

1. Dẫn nhập

  • Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao tiếp.

  • Các công cụ dịch thuật tự động, chatbot và trợ lý AI ngày càng có khả năng xử lý nhiều ngôn ngữ khác nhau.

2. Nêu vấn đề

  • Nhiều người cho rằng AI có thể thay thế việc học ngoại ngữ trong tương lai.

  • Tuy nhiên, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là chiếc cầu nối văn hóa giữa các dân tộc.

3. Luận điểm

  • Trong kỷ nguyên AI, việc học ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa vẫn giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển cá nhân, nghề nghiệp và giao lưu quốc tế.

II. THÂN BÀI

Ý chính 1: Học ngôn ngữ giúp phát triển năng lực giao tiếp và tư duy toàn cầu (Khoảng 220–250 từ)

a. Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp trực tiếp giữa con người

  • Giúp truyền đạt thông tin chính xác và hiệu quả.

  • Tạo sự kết nối trong học tập, công việc và các mối quan hệ quốc tế.

b. Học ngoại ngữ giúp mở rộng tri thức

  • Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật, nghiên cứu và thông tin từ nhiều quốc gia.

  • Giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào bản dịch của AI.

c. Phát triển tư duy đa chiều

  • Khi học một ngôn ngữ mới, người học tiếp cận những cách diễn đạt và cách nhìn nhận thế giới khác nhau.

  • Đặc biệt với tiếng Ả Rập, sinh viên có cơ hội hiểu thêm về lịch sử, tôn giáo và xã hội của khu vực Trung Đông.

Ví dụ

  • Sinh viên biết tiếng Ả Rập có thể đọc tài liệu gốc, giao tiếp trực tiếp với người bản ngữ và hiểu sâu hơn các vấn đề khu vực.

Ý chính 2: Hiểu biết văn hóa là yếu tố không thể thay thế bởi AI (Khoảng 220–250 từ)

a. Ngôn ngữ gắn liền với văn hóa

  • Thành ngữ, cách xưng hô, nghi thức giao tiếp đều phản ánh giá trị văn hóa.

  • Chỉ biết từ vựng và ngữ pháp là chưa đủ để giao tiếp hiệu quả.

b. AI có thể dịch ngôn ngữ nhưng khó hiểu hết bối cảnh văn hóa

  • Một câu nói có thể mang nhiều sắc thái ý nghĩa khác nhau tùy vào hoàn cảnh.

  • AI đôi khi dịch đúng từ nhưng chưa truyền tải được hàm ý văn hóa.

c. Hiểu văn hóa giúp tránh hiểu lầm trong giao tiếp quốc tế

  • Tôn trọng phong tục, tín ngưỡng và giá trị của cộng đồng khác.

  • Tăng khả năng hợp tác và xây dựng lòng tin.

Ví dụ

  • Khi giao tiếp với người Ả Rập, việc hiểu các quy tắc ứng xử liên quan đến tôn giáo, gia đình và lòng hiếu khách sẽ giúp tạo thiện cảm hơn so với chỉ sử dụng ngôn ngữ một cách máy móc.

Ý chính 3: Trong kỷ nguyên AI, con người cần kết hợp năng lực ngôn ngữ, văn hóa và công nghệ (Khoảng 220–250 từ)

a. AI là công cụ hỗ trợ chứ không phải sự thay thế hoàn toàn

  • Hỗ trợ dịch thuật, học từ vựng, luyện phát âm và tra cứu thông tin.

  • Giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả học tập.

b. Con người vẫn giữ vai trò trung tâm

  • Tư duy phản biện, khả năng đồng cảm và hiểu bối cảnh xã hội là những yếu tố AI còn hạn chế.

  • Những kỹ năng này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực giáo dục, ngoại giao, truyền thông và dịch thuật.

c. Định hướng cho sinh viên ngôn ngữ trong tương lai

  • Không chỉ học ngoại ngữ mà còn cần trang bị kiến thức văn hóa và kỹ năng công nghệ.

  • Biết khai thác AI một cách hiệu quả để nâng cao năng lực chuyên môn.

Ví dụ

  • Một biên dịch viên tương lai có thể sử dụng AI để dịch sơ bộ văn bản, nhưng vẫn cần chỉnh sửa dựa trên hiểu biết ngôn ngữ và văn hóa để bảo đảm tính chính xác.

III. KẾT BÀI (Khoảng 100–120 từ)

1. Khẳng định lại vấn đề

  • Sự phát triển của AI không làm giảm giá trị của việc học ngôn ngữ và văn hóa.

  • Ngược lại, những năng lực này càng trở nên quan trọng trong môi trường toàn cầu hóa.

2. Tổng kết ý nghĩa

  • Học ngôn ngữ giúp mở rộng tri thức và cơ hội nghề nghiệp.

  • Hiểu biết văn hóa giúp giao tiếp hiệu quả và tăng cường sự thấu hiểu giữa các dân tộc.

  • AI là công cụ hỗ trợ đắc lực nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người.

3. Liên hệ bản thân

  • Là sinh viên ngành Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập, cần chủ động học tập ngoại ngữ, tìm hiểu văn hóa và ứng dụng AI một cách thông minh để đáp ứng yêu cầu của thời đại mới.

  • Đầu ra Prompt 2:

Mặc dù trí tuệ nhân tạo ngày nay có khả năng xử lý và dịch thuật ngôn ngữ với tốc độ nhanh cùng độ chính xác ngày càng cao, công nghệ này vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong việc thấu hiểu văn hóa và diễn giải ngữ cảnh giao tiếp. Trên thực tế, ngôn ngữ không chỉ là hệ thống từ vựng và quy tắc ngữ pháp mà còn phản ánh những giá trị, niềm tin, tập quán và cách tư duy của một cộng đồng. Nhiều cách diễn đạt mang ý nghĩa hàm ẩn, thành ngữ hoặc yếu tố biểu cảm chỉ có thể được hiểu đúng khi người giao tiếp nắm được bối cảnh văn hóa cụ thể. Trong khi đó, AI chủ yếu dựa trên dữ liệu và thuật toán để phân tích ngôn ngữ, nên đôi khi có thể dịch đúng về mặt từ ngữ nhưng chưa truyền tải đầy đủ sắc thái ý nghĩa hoặc dụng ý của người nói. Bên cạnh đó, sự thấu cảm văn hóa còn giúp con người nhận biết những chuẩn mực ứng xử phù hợp trong từng tình huống giao tiếp, từ đó tránh những hiểu lầm không đáng có. Đặc biệt trong môi trường quốc tế, khả năng hiểu và tôn trọng sự khác biệt văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các mối quan hệ hợp tác hiệu quả. Vì vậy, dù AI là công cụ hỗ trợ hữu ích, sự thấu cảm văn hóa và tư duy ngữ cảnh của con người vẫn là những yếu tố không thể thay thế.

  1. Mô tả cách đánh giá, chỉnh sửa và tích hợp đầu ra của AI.

  • Đánh giá: Đoạn văn của AI có cấu trúc tốt, luận điểm rõ ràng, sử dụng các thuật ngữ học thuật phù hợp, dễ hiểu. Tuy nhiên lỗi văn phong chưa có các ví dụ thực tế để thuyết phục người đọc.

  • Chỉnh sửa:

  • Giữ nguyên cấu trúc của AI.

  • Ở câu "Nhiều cách diễn đạt mang ý nghĩa hàm ẩn, thành ngữ hoặc yếu tố biểu cảm chỉ có thể được hiểu đúng khi người giao tiếp nắm được bối cảnh văn hóa cụ thể"có thể viết thêm: "...bối cảnh văn hóa cụ thể. Chẳng hạn, các thành ngữ hay cách nói giảm nói tránh mang đậm tính bản địa của tiếng Ả Rập hay tiếng Việt sẽ dễ bị AI dịch thô cứng theo nghĩa đen, làm mất đi sự tinh tế ban đầu. Trong khi đó, AI chủ yếu dựa trên..."

  1. Trích dẫn việc sử dụng AI.

  • Bài luận này có sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo là Google Gemini và ChatGPT trong quá trình lên ý tưởng dàn ý và tham khảo cách diễn đạt cho đoạn văn thuộc Thân bài 2.

Phần III: Phân tích các vấn đề đạo đức liên quan đến việc sử dụng AI trong học thuật.

  1. Ranhh giới giữa hỗ trợ hợp lí và gian lận học thuật.

  • Hỗ trợ hợp lý: Là khi sinh viên chủ động làm chủ công cụ. AI được dùng để kích thích tư duy, tìm kiếm từ khóa, gợi ý cấu trúc bài viết, sửa lỗi chính tả hoặc giải thích các khái niệm phức tạp. Người học vẫn phải tư duy, chọn lọc và tự viết lại bằng ngôn ngữ của mình.

  • Gian lận học thuật: Là hành vi lạm dụng, giao toàn bộ bài tập cho AI. Sinh viên copy nguyên văn các đoạn văn do AI tạo ra rồi ký tên mình vào bài nộp mà không hề qua quá trình biên tập, kiểm chứng hay đóng góp chất xám cá nhân. Đây thực chất là một hình thức đạo văn công nghệ cao.

  1. Vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ và trích dẫn.

  • Sự không rõ về nguồn gốc dữ liệu: Các mô hình AI được huấn luyện trên kho dữ liệu khổng lồ từ Internet, bao gồm cả các bài báo, sách và công trình nghiên cứu có bản quyền. Khi AI xào xáo lại thông tin này mà không dẫn nguồn, sinh viên vô tình sử dụng lại các tri thức đó mà không thể truy vết tác giả gốc để trích dẫn theo chuẩn học thuật (như APA, MLA).

  • AI không phải là tác giả: Theo các quy chuẩn học thuật quốc tế hiện nay, AI không có tư cách pháp lý để được coi là "tác giả" hay "đồng tác giả" vì nó không chịu trách nhiệm pháp lý cho nội dung mình tạo ra. Do đó, việc trích dẫn AI cần phải có một danh mục riêng (Ví dụ: Trích dẫn dạng công cụ/phần mềm hỗ trợ) chứ không thể đánh đồng như một tài liệu tham khảo khoa học thông thường.

  1. Tác động đến quá trình học tập và phát triển kĩ năng.

  • Hệ quả tiêu cực: Việc quá phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn của AI sẽ làm thui chột tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của sinh viên. Đặc biệt với sinh viên ngành ngôn ngữ, nếu lạm dụng dịch thuật AI, người học sẽ mất đi cơ hội rèn luyện tư duy ngữ cảnh, sự nhạy cảm ngôn ngữ và khả năng diễn đạt tự nhiên.

  • Cơ hội tích cực: Nếu biết dùng đúng cách, AI sẽ là một trợ lý học tập 1-1 tuyệt vời. Nó giúp cá nhân hóa lộ trình học tập, mở rộng vốn từ vựng và đẩy nhanh tốc độ nghiên cứu tài liệu, từ đó giúp sinh viên giải phóng sức lao động thô để tập trung vào các phần sáng tạo bậc cao hơn.

Phần IV: Xây dựng bộ nguyên tắc cá nhân về việc sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập.

  • Nguyên tắc 1: Làm chủ công cụ: Luôn coi AI là trợ lý, không phải là người làm hộ. Chỉ sử dụng AI sau khi bản thân đã có sự suy nghĩ và định hình khung ý tưởng cốt lõi của bài tập.

  • Nguyên tắc 2: Minh bạch tuyệt đối: Luôn khai báo rõ ràng, trung thực về việc có sử dụng AI, sử dụng công cụ nào và dùng vào mục đích gì (lập dàn ý, sửa lỗi, tìm từ vựng...) ở phần phụ lục của mọi bài tập.

  • Nguyên tắc 3: Kiểm chứng rõ ràng: Không bao giờ tin tưởng 100% vào số liệu hay thông tin do AI cung cấp. Luôn luôn kiểm chứng lại chéo với các nguồn tài liệu chính thống, sách giáo trình hoặc các bài báo khoa học đáng tin cậy.

  • Nguyên tắc 4: Tôn trọng bản quyền: Tuyệt đối không sao chép nguyên văn phản hồi của AI để biến thành sản phẩm của mình. Mọi ý tưởng từ AI đều phải được diễn đạt lại bằng văn phong, tư duy và góc nhìn của cá nhân.

  • Nguyên tắc 5: Bảo mật thông tin: Không tải lên các công cụ AI công cộng những tài liệu nội bộ của nhà trường, bài làm chưa công bố của giảng viên, hoặc thông tin cá nhân mang tính nhạy cảm.

  • Nguyên tắc 6: Phát triển năng lực bản thân: Sử dụng AI để nâng cao hiệu suất học tập chứ không dùng AI để né tránh việc rèn luyện các kỹ năng cơ bản (như viết, nói, tra từ điển). Mục tiêu cuối cùng vẫn là sự tiến bộ của bản thân chứ không phải là một bài tập điểm cao nhưng sáo rỗng.

Phần V: Inforgraphic minh họa "Sử dụng AI có trách nhiệm trong học thuật".

Link sản phẩm: https://canva.link/wx9c9s6zri4b38b

Minh chứng trong báo cáo

Bài tiếp theoQuản lý tệp tin & thư mụcMở bài 01 →
Ảnh xem lớn