06

Bài tập 6 · Đạo đức · Liêm chính học thuật

Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập

Bộ nguyên tắc sử dụng AI minh bạch và có trách nhiệm.

BÁO CÁO THỰC HÀNH: PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG SỬ DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) CÓ TRÁCH NHIỆM VÀ ĐẠO ĐỨC TRONG HỌC TẬP

  • Môn học: Nhập môn công nghệ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo

  • Họ và tên sinh viên: Đinh Lê Thảo Nguyên

  • Mã số sinh viên: 25051013

  • Trường: Trường Đại học Kinh tế và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội

PHẦN I: NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH VỀ SỬ DỤNG AI TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (VNU)

Hiện nay, Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung và Trường Đại học Kinh tế (UEB) nói riêng luôn khuyến khích sinh viên tiên phong tiếp cận các công nghệ số mới để tối ưu hóa hiệu suất học tập. Tuy nhiên, nhà trường cũng đặt ra những ranh giới rất rõ ràng về mặt quy chế nhằm duy trì tính liêm chính học thuật:

  • 1. Quy định về tính nguyên bản: Mọi bài tập lớn, báo cáo nghiên cứu hoặc khóa luận tốt nghiệp của sinh viên phải là sản phẩm sáng tạo của chính cá nhân hoặc tập thể nhóm thực hiện. Việc sử dụng văn bản do AI tạo ra hoàn toàn (AI-generated text) rồi ký tên mình mà không qua xử lý tư duy được coi là hành vi gian lận học thuật nghiêm trọng, tương đương với lỗi đạo văn.

  • 2. Yêu cầu minh bạch công nghệ: Nhà trường cho phép sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ (tổng hợp tài liệu, tìm kiếm ý tưởng sơ khởi, sửa lỗi ngữ pháp). Dẫu vậy, sinh viên bắt buộc phải công khai và trích dẫn rõ ràng danh tính công cụ AI đã dùng, phạm vi hỗ trợ và mục đích sử dụng trong phần phụ lục hoặc danh mục tài liệu tham khảo của bài nộp.

  • 3. Chế tài kiểm soát: Giảng viên có quyền sử dụng các hệ thống quét tích hợp trí tuệ nhân tạo nâng cao (như Turnitin AI Detector hoặc Copyleaks) để thẩm định độ nguyên bản của bài làm. Các bài viết có tỷ lệ can thiệp sâu bởi AI vượt ngưỡng cho phép mà không khai báo sẽ bị hủy kết quả hoặc hạ bậc điểm số theo quy chế kỷ luật học đường.

PHẦN II: NHẬT KÝ THỰC HÀNH NHIỆM VỤ HỌC TẬP CÓ SỰ HỖ TRỢ CỦA AI

  • Nhiệm vụ học tập lựa chọn: Thiết kế đề cương và tổng hợp tài liệu tham khảo cho bài thảo luận đề tài "Tác động của nền kinh tế số đến hành vi tiêu dùng của thế hệ Z tại Việt Nam".

  • Công cụ AI sử dụng: Gemini (mô hình ngôn ngữ lớn của Google).

1. Nhật ký các lệnh điều khiển (Prompts) đã sử dụng

Để đạt kết quả tối ưu, tôi áp dụng kỹ thuật Prompt Engineering phân tầng từ bao quát đến chi tiết:

  • Prompt 1 (Tìm kiếm ý tưởng cốt lõi): "Bạn là một chuyên gia nghiên cứu thị trường. Hãy gợi ý cho tôi 4 khía cạnh trọng tâm phản ánh rõ nét nhất tác động của nền kinh tế số (như thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt, MXH) đến hành vi tiêu dùng của Gen Z tại Việt Nam hiện nay. Yêu cầu viết ngắn gọn, súc tích."

  • Prompt 2 (Xây dựng cấu trúc đề cương): "Dựa trên khía cạnh 'Xu hướng mua sắm qua livestream và các sàn thương mại điện tử giải trí (Shopee, TikTok Shop)', hãy lập một đề cương chi tiết cho bài luận gồm 3 phần (Mở đầu, Nội dung chính với 3 luận điểm, Kết luận). Hãy bổ sung các gợi ý về số liệu cần tìm kiếm."

2. Đầu ra của AI (AI Outputs) nhận được (Tóm tắt cốt lõi)

Hệ thống AI phản hồi rất nhanh và đưa ra các cấu trúc mạch lạc:

  • Đầu ra 1: Gợi ý 4 khía cạnh: (1) Cá nhân hóa trải nghiệm nhờ thuật toán AI; (2) Sự lên ngôi của Shoppertainment (mua sắm kết hợp giải trí); (3) Sự dịch chuyển sang ví điện tử và Apple Pay; (4) Tác động từ các KOLs/KOCs trực tuyến.

  • Đầu ra 2: Đề cương chi tiết gồm đầy đủ các mục lớn nhỏ. Ở phần nội dung chính, AI phân tách rõ: Luận điểm 1 - Thực trạng tần suất mua sắm trực tuyến của Gen Z; Luận điểm 2 - Các yếu tố kích thích hành vi (Voucher, hiệu ứng đám đông từ livestream); Luận điểm 3 - Những hệ lụy (Tiêu dùng bốc đồng, lãng phí). AI cũng nhắc nhở cần tìm số liệu tổng kết từ Statista hoặc Tổng cục Thống kê Việt Nam năm 2025-2026.

3. Quá trình đánh giá, chỉnh sửa và tích hợp của bản thân

Đầu ra của AI tuy logic nhưng mang tính lý thuyết chung chung và thiếu tính thực tiễn tại bối cảnh Việt Nam. Tôi đã tiến hành bộ lọc tư duy 3 bước để tích hợp vào bài luận:

  • Bước 1 - Kiểm chứng thực tế (Fact-checking): AI có đưa ra một vài nhận định chưa đi kèm nguồn rõ ràng. Tôi đã tự truy cập vào các báo cáo thị trường chính thức của đơn vị uy tín như Metric.vn và báo cáo Thương mại điện tử Việt Nam để đối chiếu, thay thế các nhận định mơ hồ bằng số liệu tăng trưởng phần trăm cụ thể.

  • Bước 2 - Bản địa hóa ngôn ngữ: Lọc bỏ hoàn toàn các câu văn lặp từ, lủng củng hoặc sáo rỗng do AI dịch thuật chưa mượt mà. Chuyển đổi giọng văn thành văn phong học thuật, nghiêm túc, phù hợp với tiêu chuẩn nghiên cứu của UEB.

  • Bước 3 - Lồng ghép tư duy cá nhân: AI không thể tự viết ra những trải nghiệm hay góc nhìn sắc sảo của một người trẻ thuộc thế hệ Z. Tôi đã trực tiếp viết thêm phần phân tích sâu về tâm lý chuộng "sự tiện lợi vượt trội" của sinh viên Hà Nội khi dùng ví điện tử thanh toán tại các canteen trường để làm điểm nhấn độc đáo cho bài luận.

4. Trích dẫn việc sử dụng AI một cách minh bạch

Để tuân thủ tính liêm chính, tôi chèn tuyên bố minh bạch (AI Disclosure Statement) ngay tại phần Phụ lục của bài làm:

"Tuyên bố sử dụng AI: Bài luận này có sử dụng công cụ Google Gemini (phiên bản cập nhật năm 2026) vào mục đích xây dựng cấu trúc đề cương ban đầu và gợi ý từ khóa tìm kiếm tài liệu. Toàn bộ nội dung phân tích chi tiết, số liệu thực chứng và văn bản cuối cùng đều do chính sinh viên tự nghiên cứu, kiểm chứng thực tế và trực tiếp biên soạn."

CHƯƠNG III: PHÂN TÍCH CÁC VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC LIÊN QUAN ĐẾN AI TRONG HỌC THUẬT

Việc ứng dụng AI không đơn thuần là câu chuyện công cụ, mà nó đặt ra 3 bài toán đạo đức lớn mà mọi sinh viên cần đối mặt:

1. Ranh giới mong manh giữa hỗ trợ hợp lý và gian lận học thuật

  • Hỗ trợ hợp lý: Là khi sinh viên làm chủ công nghệ. Bạn sử dụng AI như một trợ lý thông minh để động não (Brainstorming), tóm tắt các bài báo tiếng Anh dài hàng chục trang thành các ý chính, hoặc dùng AI để kiểm tra lỗi chính tả, ngữ pháp bài viết của mình.

  • Gian lận học thuật: Là khi sinh viên để công nghệ làm chủ bản thân. Bạn copy toàn bộ yêu cầu đề bài của giảng viên ném cho AI, sau đó copy nguyên văn 100% câu chữ do AI tạo ra rồi nộp bài. Hành vi này triệt tiêu hoàn toàn tính trung thực và cướp công sản phẩm của một cỗ máy máy tính để biến thành điểm số cá nhân.

2. Vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ và trích dẫn

Các mô hình AI được huấn luyện dựa trên hàng tỷ dữ liệu, bài báo, và tài sản trí tuệ của hàng triệu tác giả con người trên thế giới mà không có sự xin phép hay trả phí bản quyền bản quyền chính thức. Do đó, khi AI đưa ra câu trả lời, nó thường xào xáo lại kiến thức mà không thể chỉ rõ chính xác ai là tác giả gốc của luận điểm đó. Nếu sinh viên lấy nguyên văn câu chữ của AI, chúng ta đang gián tiếp phạm vào lỗi "đạo văn của đạo văn", vi phạm nghiêm trọng luật sở hữu trí tuệ.

3. Tác động tiêu cực đến quá trình học tập và phát triển kỹ năng

Sự phụ thuộc quá đà vào AI (mì ăn liền công nghệ) sẽ gây ra hội chứng "lười tư duy phản biện". Khi gặp một bài toán kinh tế khó hay một đề tài luận văn phức tạp, thay vì đọc sách, tra cứu tài liệu và trăn trở suy nghĩ, sinh viên lập tức tìm đến AI để có câu trả lời sau 3 giây. Về lâu dài, điều này sẽ làm thui chột khả năng viết lách, kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp và năng lực phân tích độc lập — những kỹ năng cốt lõi giúp sinh viên tồn tại và phát triển trong thị trường lao động tương lai.

PHẦN IV: BỘ NGUYÊN TẮC CÁ NHÂN SỬ DỤNG AI CÓ TRÁCH NHIỆM (6 NGUYÊN TẮC)

Để tự rèn luyện bản thân trở thành một người làm chủ công nghệ thông thái, tôi tự xây dựng bộ 6 nguyên tắc bất di bất dịch cho chính mình:

  • Nguyên tắc 1: Tôn trọng Liêm chính học thuật. Tuyệt đối không bao giờ copy-paste nguyên văn câu chữ do AI tạo ra để nộp làm bài tập của cá nhân. AI chỉ được đóng vai trò là "người gợi ý", không phải "người viết hộ".

  • Nguyên tắc 2: Nguyên tắc Xác thực và Đánh giá. Luôn luôn đặt dấu hỏi nghi ngờ đối với mọi số liệu, thông tin, dữ kiện lịch sử hoặc kinh tế mà AI cung cấp. Bắt buộc phải đối chiếu lại với các nguồn tài liệu chính thống (sách giáo khoa, website của Chính phủ, tạp chí khoa học Scopus) trước khi đưa vào bài.

  • Nguyên tắc 3: Minh bạch thông tin công nghệ. Luôn chủ động khai báo rõ ràng, trung thực về việc mình đã dùng công cụ AI nào, dùng vào mục đích gì trong mọi bài tập lớn hoặc tiểu luận trực tuyến.

  • Nguyên tắc 4: Giữ vững Tiếng nói cá nhân. Đảm bảo mọi bài viết luôn mang đậm dấu ấn tư duy, lập luận phản biện, và phong cách viết cá nhân của bản thân Đinh Lê Thảo Nguyên, không để bị đồng hóa bởi giọng văn rập khuôn của AI.

  • Nguyên tắc 5: Sử dụng AI để phát triển năng lực. Chỉ dùng AI để nâng cao kỹ năng (như học từ vựng mới, hiểu một khái niệm kinh tế vĩ mô khó qua cách giải thích đơn giản), không dùng AI để cắt xén hay trốn tránh quá trình nỗ lực học tập tự thân.

  • Nguyên tắc 6: Bảo mật dữ liệu thông tin cá nhân. Không bao giờ nhập các thông tin nhạy cảm của bản thân, thông tin nội bộ của nhà trường hay dữ liệu tài chính cá nhân vào các mô hình AI công cộng để tránh nguy cơ rò rỉ dữ liệu lên môi trường số.

PHẦN V: Ý TƯỞNG THIẾT KẾ INFOGRAPHIC "SỬ DỤNG AI CÓ TRÁCH NHIỆM TRONG HỌC THUẬT"

1. Cấu trúc bố cục đồ họa

Minh chứng thực hành của Đinh Lê Thảo Nguyên
Minh chứng được trích từ bài làm gốc
  • Chủ đề trung tâm: Hình ảnh biểu tượng bộ não con người được thắp sáng (đại diện cho Trí tuệ tự nhiên), bao quanh bởi một vòng tròn vi mạch công nghệ (đại diện cho Trí tuệ nhân tạo) với thông điệp lớn: "AI LÀ TRỢ LÝ - BẠN LÀ CHỦ NHÂN".

  • Phân nhánh Trực quan gồm 3 khối màu sắc tương phản rõ rệt:

    1. Khối Xanh Dương (Quy tắc Sử dụng Đúng Đắn): Biểu tượng kính lúp (Brainstorm ý tưởng), Biểu tượng cuốn sách (Tóm tắt tài liệu), Biểu tượng bút chì (Sửa lỗi chính tả).

    2. Khối Đỏ Cảnh Báo (Hành vi Vô Đạo Đức): Biểu tượng nút Copy-Paste bị gạch chéo (Gian lận văn bản), Biểu tượng mặt nạ mạo danh (Nộp bài AI thay bài tự viết).

    3. Khối Xanh Lá (Sự Minh Bạch): Biểu tượng thẻ tên trích dẫn (Khai báo sử dụng AI kèm định dạng chuẩn mực ở cuối bài).

KẾT LUẬN

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một bước tiến vĩ đại của công nghệ số, mang lại quyền năng to lớn cho người học nếu biết sử dụng một cách thông thái. Việc thực hiện bài tập thực hành này giúp tôi khắc sâu nhận thức rằng: Giá trị đích thực của một sinh viên không nằm ở điểm số có được từ những câu trả lời bóng bẩy của AI, mà nằm ở năng lực tư duy độc lập và đạo đức chính trực trong suốt quá trình tiếp thu tri thức. Sử dụng AI có trách nhiệm chính là chìa khóa vàng giúp tôi vừa tối ưu hóa hiệu suất học tập tại UEB, vừa bảo vệ được sự phát triển nội lực bền vững của chính bản thân trên hành trình tương lai.